امتياز عليخان العرشي

110

ترجمه استناد نهج البلاغه ( فارسى )

دينورى اطلاعاتى در دست نيست و تاريخ وفاتش را 281 ه . يا 282 ه . يا قبل از 290 ه . ق ذكر كرده‌اند . وى در تاريخ ، لغت ، گياهشناسى و نجوم دست داشت و از ديگر آثار وى كتاب النبات ، كتاب البحث فى حساب الهند ، كتاب الجبر و المقابله ، كتاب القبله و الزوال و كتاب الانواء است . 2 - ادب الدنيا و الدين ، للماوردى ( قسطنطنيه 1299 ه . ) : كتابى است به زبان عربى در زمينهء اخلاق ، دين ، ادب و عرفان ، مشتمل بر پنج باب ( در فضل عقل و ذم هوى ، در ادب علم ، در ادب دين ، در ادب دنيا و در ادب نفس ) و هر بابى داراى چند فصل مى باشد . اين كتاب مدتها از كتابهاى درسى مصر و تركيه بوده . تأليف ابو الحسن على بن محمد بغدادى ماوردى ( ولادت 364 - فوت 450 ه . ق 1058 م ) كه در باب الحرب بغداد مدفون است . اولين چاپ اين كتاب در مصر به سال 1371 ه . ق 1952 م . در 252 ص . به قطع رقعى است . در مقدمهء كتاب پيرامون شرح حال مؤلف چنين مى نويسد : ابو الحسن على بن محمد بن حبيب بصرى معروف به ماوردى ( متولد و نشأت يافته در بصره و ساكن بغداد ) ، مردى جليل القدر و در چندين شهر مقام قضا را داشت . وى شافعى مذهب و كتاب « الحاوى » كه از كتابهاى مهم مذهب شافعى است از اوست . و از آثار ديگر وى كتاب معروف « الاحكام السلطانية » و « قانون الوزارة » و « سياسة الملك » است . 3 - الادب المفرد للبخارى ( مصر 1349 ه . ) : تأليف ابو عبد اللّه محمد بن اسماعيل بخارى ( 194 ه . 809 م . 256 ه . ق 869 م . ) چاپ اول در مصر 1349 ه . ق ، چاپ دوم در 1275 ه . و چاپ سوم نيز در مصر 1379 ه . ق با كوشش قصى محب الدين الخطيب و يك بار در هند و دو بار در قسطنطنيه چاپ شده اين كتاب در مسائل اخلاق انسانى در نظام اسلام بحث مىكند . از آنجا كه اخلاق و آداب اسلامى بخش عمده‌اى از احاديث را به خود اختصاص داده است و كتاب « آداب » در ضمن كتاب « صحيح بخارى » آمده بود . بخارى تصميم مى گيرد كه كتاب جداگانه‌اى در اين زمينه فراهم نمايد و آن را « الادب المفرد » بنامد . امام بخارى در شهر بخارا روز جمعه 13 شوال 194 ه . به دنيا آمد و در خانواده‌اى كه عالم و پرهيزكار بودند نشأت يافت . وى قبل از سال 179 ه . از بخارا به قصد مدينهء منوره خارج شده از عراق و ما وراء النهر گذر كرد و در مسير خود با حماد و در مدينه با مالك ملاقات كرد . و در 210 ه . به قصد زيارت خانهء خدا رفت و با بسيارى از بزرگان ادب و لغت و حديث ملاقات نمود . استادان او را ابن حجر در « هدى السارى » ص 479 - 480 برشمرده است . او راست : الجامع الصحيح و در حدود 16 اثر ديگر . بخارى در شصت و دو سالگى در قريهء خرتنك سمرقند در شب عيد فطر 256 ه . ق درگذشت . كتاب « الادب المفرد » كه مورد سخن ماست در چاپ جديد شامل 484 ص در قطع وزيرى با فهرست مطالب و شامل 644 باب و در هر باب احاديثى متناسب نقل كرده است و جمعا 1322 حديث آورده و همه نبوى هستند و همه در باب آداب معاشرت و رفتار و اخلاق اسلامى است . 4 - الارشاد فى معرفة حجج الله على العباد للشيخ المفيد ( ايران 1299 ه . ) : كتابى مذهبى و